PODSTAWY TEORETYCZNE

ABY W PEŁNI ZROZUMIEĆ SYTUACJĘ

IDEA I CEL

METODA JES-PL CZYLI JĘZYK EDUKACJI SZKOLNEJ – JĘZYK POLSKI

Metoda JES-PL (Język Edukacji Szkolnej – język polski) ma na celu wspieranie budowania i rozwijania umiejętności językowych, a także komunikacyjnych u uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji w rodzinie, przede wszystkim w zakresie języka edukacji szkolnej (JES).

Język edukacji szkolnej to język, którym uczniowie posługują się w szkole do zdobywania wiedzy i umiejętności. Dzięki nauce języka uczniowie i uczennice z doświadczeniem migracji rozwijają swoje kompetencje komunikacyjne, które wykorzystują zarówno w szkole, jak i poza nią, w życiu codziennym. Za pomocą języka zdobywają także wiedzę przedmiotową. Jednak umiejętności językowe, które umożliwiają codzienną komunikację nie gwarantują sukcesu edukacyjnego. Dlatego tak ważna jest praca nad językiem edukacji szkolnej.

6 FILARÓW METODY

1

Koncepcja języka edukacji szkolnej

Język edukacji szkolnej to język, którym uczniowie i uczennice posługują się w szkole do zdobywania wiedzy i umiejętności. Dzięki nauce języka uczniowie i uczennice z doświadczeniem migracji rozwijają swoje kompetencje komunikacyjne, które wykorzystują zarówno w szkole, jak i poza nią, w życiu codziennym. Za pomocą języka zdobywają także wiedzę przedmiotową. Brak umiejętności językowych blokuje uczenie się nie tylko treści z zakresu edukacji polonistycznej, ale także przyrodniczej czy matematycznej. Uczniowie i uczennice, ucząc się języka polskiego w szkole, muszą poznawać język edukacji szkolnej, czyli język, jakim napisane są podręczniki szkolne oraz język, jaki jest wymagany do redakcji tekstów pisanych. Inny jest w tym wypadku rejestr języka, inny poziom formalności. Uczący się muszą też rozumieć teksty specjalistyczne.

3

METODY KSZTAŁCENIA SPRAWNOŚCI JĘZYKOWEJ

Metody te, mają na celu rozwijanie sprawności językowych uczniów i uczennic tak w mowie, jaki i w piśmie. Anna Dyduchowa (1988) sformułowała przejrzysty katalog metod, które służą budowaniu kompetencji tekstotwórczej, ale można je z powodzeniem stosować w procesie rozwijania kompetencji mówienia. W przypadku Metody JES-PL, jedna z zaproponowanych przez Dyduchową procedur postępowania stała się podstawą do konstruowania tej części lekcji, która skoncentrowana jest na obserwacji struktur językowych. Świadomość powtarzalności struktur językowych i ich funkcji w tekście jest ważnym wsparciem w procesie uczenia się nowego języka. Dyduchowa wyróżniła i szczegółowo opisała pięć metod kształcenia sprawności językowej: analizy i twórczego naśladowania wzorów, norm i instrukcji, okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych, przekładu intersemiotycznego, praktyki pisarskiej. W Metodzie JES-PL najważniejsze są dwie z nich: metoda analizy i twórczego naśladowania wzorów i metoda okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych. Pierwsza służy wspieraniu ucznia w procesie budowania własnej, poddanej regułom gatunkowym, wypowiedzi pisemnej, ale także ustnej. Druga odnosi się do wyposażania uczniów w podstawową, powiązaną z kształconą formą wypowiedzi, wiedzą o strukturze języka.

5

Strategiczna nauka języka

Strategiczne rozwijanie języka w Metodzie JES-PL to przede wszystkim budowanie „rusztowania”. W uczeniu języka metafora „rusztowania” określona została przez J. Brunera jako „kroki podjęte w celu zmniejszenia stopnia swobody/dowolności w wykonywaniu zadań, w efekcie czego dziecko może lepiej skoncentrować się na tym, co trudne w procesie nabywania języka” (Bruner 1974, 19). W klasie pracującej Metodą JES-PL, przez rusztowanie będziemy rozumieli tymczasowe, ale niezbędne towarzyszenie nauczyciela, które wspomaga uczących się w prawidłowym wykonywaniu zadań. „Rusztowanie” jest więc tymczasowym wsparciem, dzięki któremu nauczyciel pomaga uczniom i uczennicom dowiedzieć się, w jaki sposób wykonać zadanie, aby mogli oni później wykonać je samodzielnie. Takie działanie zorientowane jest na przyszłość uczących się i ma na celu zwiększenie ich autonomii i poczucia kompetencji.

WARTO DODAĆ KILKA SŁÓW NA ZAKOŃCZENIE

Gdy już znasz podstawy teoretyczne przejdź do informacji o zastosowaniu metody w praktyce.

2

TEORIA AKTYWIZACJI DRUGIEGO JĘZYKA

Akwizycja języka drugiego jest procesem długotrwałym i można w nim wyodrębnić sześć etapów:

  • Etap przygotowawczy
  • Etap słów i zdań
  • Etap podstawowej komunikacji
  • Etap początkowej płynności i poprawności językowej
  • Etap doskonalenia płynności i poprawności językowej
  • Etap płynności i poprawności językowej

W Metodzie JES-PL rozwijamy u uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji w rodzinie przede wszystkim zaawansowany poznawczo język edukacji szkolnej (Cognitive Academic Language Proficiency – CALP) (Cummins, 1984). Podstawowy system komunikacji interpersonalnej (Basic Interpersonal Communicative Skills – BICS) uczniowie opanują szybciej, przede wszystkim z pomocą środowiska rówieśniczego. Zaawansowanym poznawczo język edukacji szkolnej wymaga ze strony ucznia dużego wysiłku poznawczego, ponieważ kontekst tej komunikacji jest ograniczony. Uczniowie z doświadczeniem migracji potrzebują około dwóch lat na opanowanie podstawowej komunikacji, ale aż pięć do siedmiu lat, aby opanować język edukacji szkolnej. Długość tego okresu zależeć będzie od poziomu wykształcenia rodziców, statusu społeczno-ekonomicznego rodziny, poziomu znajomości języka pierwszego uczącego się oraz podobieństwa języka pierwszego do języka edukacji szkolnej.

4

Teoria przetwarzania informacji w procesie uczenia się

Teoria przetwarzania informacji łączy się z efektywnością nauczania/uczenia się, która zależy od trzech czynników: motywacji, czasu poświęconego jakiemuś problemowi oraz głębokości przetwarzania informacji. Prawdopodobieństwo zapamiętania jakiejś informacji rośnie wraz z poziomem głębokości przetworzenia, przy czym najlepsze rezultaty osiąga się przy przetwarzaniu na poziomie semantycznym. Istnieją co najmniej trzy poziomy przetwarzania. Na pierwszym, najpłytszym poziomie analiza dokonywana jest za pomocą zmysłów. Rezultaty takiego działania nie są jednak trwałe. Na kolejnym poziomie znaczenie odgrywa także rozumienie, następuje interpretacja semantyczna. Trzeci poziom przetwarzania zmusza do aktywizacji wiedzy już posiadanej, wykorzystywania jej w nowym kontekście, reorganizowania i przetwarzania, pozwalając jednocześnie na trwałe zapisanie w pamięci bez konieczności nużącego powtarzania. W Metodzie JES-PL koncentrujemy się na wzmacnianiu głębokiego przetwarzania informacji.pisarskiej. W Metodzie JES-PL najważniejsze są dwie z nich: metoda analizy i twórczego naśladowania wzorów i metoda okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych. Pierwsza służy wspieraniu ucznia w procesie budowania własnej, poddanej regułom gatunkowym, wypowiedzi pisemnej, ale także ustnej. Druga odnosi się do wyposażania uczniów w podstawową, powiązaną z kształconą formą wypowiedzi, wiedzą o strukturze języka.

6

TEORIA SAMOUKIERUNKOWANIA

Fundamentem Metody JES-PL jest także teoria samoukierunkowania (Self-Determination Theory). Podkreśla ona znaczenie motywacji autonomicznej (samoistnej) w ukierunkowywaniu działań, trwaniu w nich oraz czerpaniu większej satysfakcji z podejmowanych działań niż w przypadku motywacji kontrolowanej. Podstawą motywacji autonomicznej jest zaspokojenie trzech podstawowych potrzeb psychologicznych:

  • Potrzeby autonomii, tj. potrzeby samoregulacji swoich działań i doświadczeń, pozostawania w zgodzie z własnymi wartościami, podejmowania działań z własnej woli;
  • Potrzeby kompetencji, czyli poczucia skuteczności i rozwoju, efektywnego działania w ważnych kontekstach życiowych;
  • Potrzeby przynależności związanej z potrzebą bycia społecznie akceptowanym, otaczanym troską przez innych, bycia częścią grup społecznych (Ryan, Deci, 2017).

Zaspokojenie tych trzech potrzeb jest warunkiem pojawiania się optymalnej motywacji do działania, prowadzi do rozwoju oraz integracji a w rezultacie do doświadczania dobrostanu. Działania edukacyjne bazujące na Metodzie JES-PL, a zatem korzystające z zasobów teorii samoukierunkowania, pomagają uczniom i uczennicom z doświadczeniem migracji utrzymać motywację do podejmowania nowych wyzwań związanych z nauką języka i kultury oraz pobytem w nowym kraju.

6 FILARÓW METODY

1

Koncepcja języka edukacji szkolnej

Język edukacji szkolnej to język, którym uczniowie i uczennice posługują się w szkole do zdobywania wiedzy i umiejętności. Dzięki nauce języka uczniowie i uczennice z doświadczeniem migracji rozwijają swoje kompetencje komunikacyjne, które wykorzystują zarówno w szkole, jak i poza nią, w życiu codziennym. Za pomocą języka zdobywają także wiedzę przedmiotową. Brak umiejętności językowych blokuje uczenie się nie tylko treści z zakresu edukacji polonistycznej, ale także przyrodniczej czy matematycznej. Uczniowie i uczennice, ucząc się języka polskiego w szkole, muszą poznawać język edukacji szkolnej, czyli język, jakim napisane są podręczniki szkolne oraz język, jaki jest wymagany do redakcji tekstów pisanych. Inny jest w tym wypadku rejestr języka, inny poziom formalności. Uczący się muszą też rozumieć teksty specjalistyczne.

2

TEORIA AKTYWIZACJI DRUGIEGO JĘZYKA

Akwizycja języka drugiego jest procesem długotrwałym i można w nim wyodrębnić sześć etapów:

  • Etap przygotowawczy
  • Etap słów i zdań
  • Etap podstawowej komunikacji
  • Etap początkowej płynności i poprawności językowej
  • Etap doskonalenia płynności i poprawności językowej
  • Etap płynności i poprawności językowej

W Metodzie JES-PL rozwijamy u uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji w rodzinie przede wszystkim zaawansowany poznawczo język edukacji szkolnej (Cognitive Academic Language Proficiency – CALP) (Cummins, 1984). Podstawowy system komunikacji interpersonalnej (Basic Interpersonal Communicative Skills – BICS) uczniowie opanują szybciej, przede wszystkim z pomocą środowiska rówieśniczego. Zaawansowanym poznawczo język edukacji szkolnej wymaga ze strony ucznia dużego wysiłku poznawczego, ponieważ kontekst tej komunikacji jest ograniczony. Uczniowie z doświadczeniem migracji potrzebują około dwóch lat na opanowanie podstawowej komunikacji, ale aż pięć do siedmiu lat, aby opanować język edukacji szkolnej. Długość tego okresu zależeć będzie od poziomu wykształcenia rodziców, statusu społeczno-ekonomicznego rodziny, poziomu znajomości języka pierwszego uczącego się oraz podobieństwa języka pierwszego do języka edukacji szkolnej.

3

METODY KSZTAŁCENIA SPRAWNOŚCI JĘZYKOWEJ

Metody te, mają na celu rozwijanie sprawności językowych uczniów i uczennic tak w mowie, jaki i w piśmie. Anna Dyduchowa (1988) sformułowała przejrzysty katalog metod, które służą budowaniu kompetencji tekstotwórczej, ale można je z powodzeniem stosować w procesie rozwijania kompetencji mówienia. W przypadku Metody JES-PL, jedna z zaproponowanych przez Dyduchową procedur postępowania stała się podstawą do konstruowania tej części lekcji, która skoncentrowana jest na obserwacji struktur językowych. Świadomość powtarzalności struktur językowych i ich funkcji w tekście jest ważnym wsparciem w procesie uczenia się nowego języka. Dyduchowa wyróżniła i szczegółowo opisała pięć metod kształcenia sprawności językowej: analizy i twórczego naśladowania wzorów, norm i instrukcji, okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych, przekładu intersemiotycznego, praktyki pisarskiej. W Metodzie JES-PL najważniejsze są dwie z nich: metoda analizy i twórczego naśladowania wzorów i metoda okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych. Pierwsza służy wspieraniu ucznia w procesie budowania własnej, poddanej regułom gatunkowym, wypowiedzi pisemnej, ale także ustnej. Druga odnosi się do wyposażania uczniów w podstawową, powiązaną z kształconą formą wypowiedzi, wiedzą o strukturze języka.

4

Teoria przetwarzania informacji w procesie uczenia się

Teoria przetwarzania informacji łączy się z efektywnością nauczania/uczenia się, która zależy od trzech czynników: motywacji, czasu poświęconego jakiemuś problemowi oraz głębokości przetwarzania informacji. Prawdopodobieństwo zapamiętania jakiejś informacji rośnie wraz z poziomem głębokości przetworzenia, przy czym najlepsze rezultaty osiąga się przy przetwarzaniu na poziomie semantycznym. Istnieją co najmniej trzy poziomy przetwarzania. Na pierwszym, najpłytszym poziomie analiza dokonywana jest za pomocą zmysłów. Rezultaty takiego działania nie są jednak trwałe. Na kolejnym poziomie znaczenie odgrywa także rozumienie, następuje interpretacja semantyczna. Trzeci poziom przetwarzania zmusza do aktywizacji wiedzy już posiadanej, wykorzystywania jej w nowym kontekście, reorganizowania i przetwarzania, pozwalając jednocześnie na trwałe zapisanie w pamięci bez konieczności nużącego powtarzania. W Metodzie JES-PL koncentrujemy się na wzmacnianiu głębokiego przetwarzania informacji.pisarskiej. W Metodzie JES-PL najważniejsze są dwie z nich: metoda analizy i twórczego naśladowania wzorów i metoda okazjonalnych ćwiczeń sprawnościowych. Pierwsza służy wspieraniu ucznia w procesie budowania własnej, poddanej regułom gatunkowym, wypowiedzi pisemnej, ale także ustnej. Druga odnosi się do wyposażania uczniów w podstawową, powiązaną z kształconą formą wypowiedzi, wiedzą o strukturze języka.

5

Strategiczna nauka języka

Strategiczne rozwijanie języka w Metodzie JES-PL to przede wszystkim budowanie „rusztowania”. W uczeniu języka metafora „rusztowania” określona została przez J. Brunera jako „kroki podjęte w celu zmniejszenia stopnia swobody/dowolności w wykonywaniu zadań, w efekcie czego dziecko może lepiej skoncentrować się na tym, co trudne w procesie nabywania języka” (Bruner 1974, 19). W klasie pracującej Metodą JES-PL, przez rusztowanie będziemy rozumieli tymczasowe, ale niezbędne towarzyszenie nauczyciela, które wspomaga uczących się w prawidłowym wykonywaniu zadań. „Rusztowanie” jest więc tymczasowym wsparciem, dzięki któremu nauczyciel pomaga uczniom i uczennicom dowiedzieć się, w jaki sposób wykonać zadanie, aby mogli oni później wykonać je samodzielnie. Takie działanie zorientowane jest na przyszłość uczących się i ma na celu zwiększenie ich autonomii i poczucia kompetencji.

6

TEORIA SAMOUKIERUNKOWANIA

Fundamentem Metody JES-PL jest także teoria samoukierunkowania (Self-Determination Theory). Podkreśla ona znaczenie motywacji autonomicznej (samoistnej) w ukierunkowywaniu działań, trwaniu w nich oraz czerpaniu większej satysfakcji z podejmowanych działań niż w przypadku motywacji kontrolowanej. Podstawą motywacji autonomicznej jest zaspokojenie trzech podstawowych potrzeb psychologicznych:

  • Potrzeby autonomii, tj. potrzeby samoregulacji swoich działań i doświadczeń, pozostawania w zgodzie z własnymi wartościami, podejmowania działań z własnej woli;
  • Potrzeby kompetencji, czyli poczucia skuteczności i rozwoju, efektywnego działania w ważnych kontekstach życiowych;
  • Potrzeby przynależności związanej z potrzebą bycia społecznie akceptowanym, otaczanym troską przez innych, bycia częścią grup społecznych (Ryan, Deci, 2017).

Zaspokojenie tych trzech potrzeb jest warunkiem pojawiania się optymalnej motywacji do działania, prowadzi do rozwoju oraz integracji a w rezultacie do doświadczania dobrostanu. Działania edukacyjne bazujące na Metodzie JES-PL, a zatem korzystające z zasobów teorii samoukierunkowania, pomagają uczniom i uczennicom z doświadczeniem migracji utrzymać motywację do podejmowania nowych wyzwań związanych z nauką języka i kultury oraz pobytem w nowym kraju.

WARTO DODAĆ KILKA SŁÓW NA ZAKOŃCZENIE

Gdy już znasz podstawy teoretyczne przejdź do informacji o zastosowaniu metody w praktyce.

KONTAKT 

Metoda JES-PL

Napisz do nas

Napisz do nas wiadomość